Skala vs Liniowy vs Ryczałt
3 JTBD: policz netto, pokaż break-even, wybierz formę dla profilu PKWiU. 10 stawek ryczałtu 2026.
| Forma | ZUS roczny | Zdrowotna | PIT roczny | NETTO roczne | % przychodu |
|---|---|---|---|---|---|
| Skala 12/32% | 23 121 zł | 14 284 zł | 22 601 zł | 119 994 zł | 60,0% |
| Liniowy 19% | 23 121 zł | 7777 zł | 28 329 zł | 120 773 zł | 60,4% |
| Ryczałt 12,0% 🏆 | 23 121 zł | 9967 zł | 20 627 zł | 146 284 zł | 73,1% |
Założenia (ZUS, koszty, zdrowotna)
- Skala: zdrowotna 9% dochodu (nieodliczalna), kwota wolna 30 000 zł, próg II 120 000 zł.
- Liniowy: zdrowotna 4,9% dochodu (odliczalna do 14 100 zł/rok), brak kwoty wolnej.
- Ryczałt: zdrowotna miesięczna wg progu (498,35 / 830,58 / 1 495,04 zł), 50% odliczalne od przychodu, brak kosztów.
- VAT zwolnienie podmiotowe limit 240 000 zł rocznie (NEW od 2026, podwyższony z 200 000 zł).
Jak działa porównanie 3 form opodatkowania JDG
Decision tree dotyczy WYŁĄCZNIE jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG). Porównuje 3 formy opodatkowania dochodu z działalności: skalę progresywną 12/32%, podatek liniowy 19% oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (10 stawek 2-17%). Każda z form ma inną podstawę liczenia podatku, inną składkę zdrowotną i inną mechanikę odliczania kosztów.
Wybór formy opodatkowania składa się raz w roku do 20 lutego (lub w terminie wniosku o wpis CEIDG dla nowej działalności). Zmiana w trakcie roku jest niemożliwa — dlatego wybór ma znaczenie strategiczne.
Wzory netto rocznego (2026)
Skala podatkowa 12/32%
netto = przychód − koszty − ZUS_społ − zdrowotna − PIT
podstawa_PIT = przychód − koszty − ZUS_społ
zdrowotna = max(dochód × 9%, 432,54 zł × 12) // NIEodliczalna
PIT_skala = (podstawa − 30 000) × 12% (do progu 120 000)
+ (podstawa − 120 000) × 32% (powyżej progu) Cechy: kwota wolna 30 000 zł chroni niskie dochody. Próg II 120 000 zł wprowadza progresję 32%.
Podatek liniowy 19%
netto = przychód − koszty − ZUS_społ − zdrowotna_pełna − PIT zdrowotna_pełna = max(dochód × 4,9%, 432,54 zł × 12) // płacisz w pełni odliczenie_zdr = min(zdrowotna_pełna, 14 100 zł) // odliczalna do limitu podstawa_PIT = dochód − ZUS_społ − odliczenie_zdr PIT_liniowy = podstawa × 19%
Cechy: brak kwoty wolnej (PIT od pierwszej złotówki). Płaska stawka 19% niezależnie od dochodu. Niższa zdrowotna 4,9% (vs 9% w skali) i odliczalna do 14 100 zł rocznie.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
netto = przychód − ZUS_społ − zdrowotna − PIT zdrowotna = wg progu przychodu rocznego: ≤ 60 000 zł → 498,35 zł/mies (60% przec.) 60-300 000 zł → 830,58 zł/mies (100% przec.) > 300 000 zł → 1 495,04 zł/mies (180% przec.) odliczenie_zdr = 50% × zdrowotna // odliczalna od przychodu podstawa_ryczalt = przychód − ZUS_społ − odliczenie_zdr PIT_ryczalt = podstawa × stawka_PKWiU
Cechy: BRAK odliczania kosztów — płacisz % od przychodu. 10 stawek 2-17% wg PKWiU. Najprostsza księgowość (Ewidencja przychodów zamiast KPiR). Przeciętne 9 228,64 zł (GUS Q4 2025).
10 stawek ryczałtu 2026 — kogo dotyczą
| Stawka | Kategoria PKWiU | Typowe profile |
|---|---|---|
| 17% | Wolne zawody | adwokat, lekarz, dentysta, notariusz, rzeczoznawca |
| 15% | Doradztwo zarządcze | konsultant biznesowy, reklama, pośrednictwo finansowe |
| 14% | Projektowanie + inżynieria | architekt, inżynier budowlany, projektant |
| 12,5% | Najem > 100k zł/rok | najem prywatny powyżej limitu 100 000 zł rocznie (drugi próg) |
| 12% | PKWiU 62.01 (programowanie) | programista, devops, data engineer, usługi IT |
| 10% | Wybrane usługi finansowe i ubezpieczeniowe | pośrednictwo finansowe niewymienione gdzie indziej, sprzedaż przez automaty |
| 8,5% | Usługi niematerialne | copywriter, edukator, tłumacz, fotograf, najem do 100k zł/rok |
| 5,5% | Budownictwo | budowa, remonty, instalacje sanitarne |
| 3% | Handel detaliczny | sklep, gastronomia, usługi gastronomiczne |
| 2% | Produkcja rolna | rolnictwo, rybactwo |
Punkt przełamania — kiedy która forma wygrywa
Skala vs Liniowy — break-even ~13 500 do 14 500 zł dochodu/mies (162-174k rocznie)
Liniowy zaczyna realnie wygrywać ze skalą w okolicach 13 500-14 500 zł dochodu miesięcznego. Powyżej tej granicy przewaga liniowego rośnie, bo płaska stawka 19% jest niższa niż II próg skali 32%, a dodatkowo niższa zdrowotna 4,9% (vs 9%) i jej odliczalność do 14 100 zł.
Wyjątek: jeśli rozliczasz się wspólnie z małżonkiem (lub samotnie z dzieckiem) i drugie wynagrodzenie jest niskie, skala zostaje korzystna nawet przy ~200 000 zł dochodu. Liniowy wyklucza wspólne rozliczenie (art. 30c ust. 5 PIT).
Ryczałt vs Liniowy — break-even zależy od stawki PKWiU i kosztów
Ryczałt 12% (programista IT) zaczyna wygrywać z liniowym przy bardzo niskich kosztach (poniżej 10% przychodu) i wysokim przychodzie (powyżej ~150 000 zł rocznie). Ryczałt 8,5% (usługi niematerialne) wygrywa już przy niższym przychodzie (~120k). Ryczałt 17% (wolne zawody) przegrywa z liniowym przy większości scenariuszy — wysoka stawka zjada przewagę.
Dlaczego: ryczałt liczysz od PRZYCHODU (nie od dochodu), więc każdy złoty kosztów uzyskania jest „stracony". Im wyższe koszty operacyjne, tym mniej opłacalny ryczałt.
Skala 12% przy niskim dochodzie + wysokie koszty
Przy dochodzie poniżej 120 000 zł rocznie skala stosuje stawkę 12% (jednolitą), a kwota wolna 30 000 zł odlicza pierwsze ~3 600 zł podatku. To czyni skalę atrakcyjną dla profili z niskim przychodem (np. rzemiosło 60-80k/rok) i wysokimi kosztami (handel, gastronomia). Ryczałt przy tych parametrach jest zwykle gorszy — % od przychodu „bije" dochód po kosztach.
Zdrowotna 2026 — porównanie 3 form
| Forma | Stawka | Odliczalność | Min/Max |
|---|---|---|---|
| Skala | 9% dochodu | NIE | min. 432,54 zł/mies (od minimalnej krajowej 4 806 zł) |
| Liniowy | 4,9% dochodu | TAK do 14 100 zł rocznie | min. 432,54 zł/mies |
| Ryczałt | kwota wg progu przychodu | 50% od przychodu | 498,35 / 830,58 / 1 495,04 zł/mies |
Podstawa zdrowotnej dla ryczałtu = przeciętne wynagrodzenie GUS Q4 2025 = 9 228,64 zł (komunikat Prezesa GUS z 22.01.2026). Trzy progi: 60% / 100% / 180% × 9% × 9 228,64.
VAT, KSeF i papier — koszty „niefinansowe"
Limit zwolnienia podmiotowego z VAT podniesiono w 2026 z 200 000 do 240 000 zł rocznego przychodu (art. 113 ust. 1 ustawy o VAT). Po przekroczeniu — obowiązkowa rejestracja VAT czynna od kolejnej transakcji + JPK_V7M co miesiąc + KSeF etap 2 (od 1 kwietnia 2026 obowiązkowy dla wszystkich podatników VAT).
Ryczałt prowadzi tylko Ewidencję Przychodów (rejestr sprzedaży) — bez KPiR, bez kosztów, bez amortyzacji. Skala i liniowy wymagają KPiR (Książka Przychodów i Rozchodów) ze szczegółowym księgowaniem każdego kosztu, faktur zakupu i ewidencji środków trwałych. Koszt księgowej dla KPiR ~150-300 zł/mies, dla ryczałtu ~80-150 zł/mies.